TuKalisz.pl

Kalisz w czasie

Jak zmieniał się Kalisz

Przewijaj w dół, a lata będą mijać. Ryciny, pocztówki i zdjęcia z ulic, przy każdym kilka zdań o tym, co wtedy działo się w mieście. Na dole ekranu liczba mieszkańców.

  1. Rycina: Główny Rynek w Kaliszu w 1868 r., kamienice i budynek z kolumnami
    Rycina „Główny rynek w Kaliszu”, 1868. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    186812 835 mieszkańców w 1860 r.

    Główny Rynek na rycinie

    Tak wyglądał Rynek w połowie XIX wieku. W 1860 r. w Kaliszu mieszkało 12 835 osób, w tym ok. jedna trzecia Żydów.

  2. Pocztówka: okazały ratusz z wieżyczkami na Głównym Rynku, obok kamienice
    Pocztówka „Kalisz. Ratusz”, przed 1906. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    przed 1906ok. 24,4 tys. mieszkańców w 1897 r.

    Ratusz z 1888 roku

    Na pocztówce ratusz zbudowany w 1888 r. według projektu Józefa Chrzanowskiego. Stał na Rynku tylko 26 lat: spłonął w sierpniu 1914 r.

  3. Zdjęcie: Główny Rynek w Kaliszu przed 1914 r., kamienice z balkonami, w tle wieża kościoła
    Główny Rynek, zdjęcie z albumu sprzed 1914. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    przed 1914ok. 68 tys. mieszkańców w 1914 r.

    Miasto rośnie

    Rynek kilka lat przed wojną. W 1897 r. Kalisz miał ok. 24 tys. mieszkańców, w 1914 r. już ok. 68 tys.

  4. Pocztówka: ruiny przy Rynku w Kaliszu i ocalały budynek, 1915
    Pocztówka „Kalisz w czasie wojny 1914. Rynek z ratuszem”, 1915. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    1915ok. 5 tys. mieszkańców w 1915 r.

    Miasto spalone

    W sierpniu 1914 r. wojska niemieckie ostrzelały i spaliły Kalisz. W gruzach legło 95% zabudowy Starego Miasta, spłonęły ratusz i teatr. Z ok. 68 tys. mieszkańców zostało ok. 5 tys.

  5. Zdjęcie: tłum na skarpie nad rzeką, schody do pomostu, wioślarze w łodziach, 1921
    Wizyta Józefa Piłsudskiego w Kaliskim Towarzystwie Wioślarskim, 15 maja 1921. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe przez Wikimedia Commons

    1921brak liczby mieszkańców z tych lat

    Piłsudski na przystani

    15 maja 1921 r. marszałek Józef Piłsudski odwiedził Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie. Ludzie stoją na skarpie nad Prosną, wioślarze czekają w łodziach. Klub powstał w 1894 r. i jest najstarszym klubem sportowym w Kaliszu.

  6. Pocztówka: biały gmach teatru z kolumnami odbity w wodzie, z prawej pień drzewa
    Pocztówka „Kalisz. Teatr Miejski”, 1928. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    1928brak liczby mieszkańców z tych lat

    Nowy teatr

    Gmach teatru z lat 1896–1900 spłonął w 1914 r. razem z miastem. Nowy, według projektu Czesława Przybylskiego, zaczęto budować w 1920 r. Gra w nim do dziś Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego, założony w Kaliszu w 1801 r.

  7. Pocztówka: budynek przystani nad spokojną wodą, topole odbite w rzece
    Pocztówka „Kalisz. Przystań wioślarska”, 1934. Fot. I. Mikunicki (podpis na pocztówce). Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona przez Wikimedia Commons

    193481 052 mieszkańców w 1939 r.

    Przystań nad Prosną

    Przystań Kaliskiego Towarzystwa Wioślarskiego. W 1934 r. wioślarze KTW zdobyli 12 pucharów i zostali najlepszym klubem w Polsce. W tym samym roku miasto powiększyło się do 24 km².

  8. 193981 052 mieszkańców w 1939 r.

    Odbudowa

    Po I wojnie światowej centrum odbudowano, nowy ratusz stanął w latach 1920–1924. W 1939 r. Kalisz ma 81 052 mieszkańców i jest 15. miastem Polski pod względem ludności.

  9. Afisz: pierwsze zawody tenisa stołowego, OM TUR Kalisz i RKS Bielarnia, 2 grudnia 1945
    Afisz zawodów tenisa stołowego, 1945, druk. „Ziemi Kaliskiej”. Autor nieznany. Licencja: domena publiczna. Źródło: Polona, Biblioteka Narodowa

    194542 926 mieszkańców w 1945 r.

    Pierwsze zawody po wojnie

    Okupacja niemiecka to wysiedlenia, wywózki i zagłada kaliskich Żydów. Po wojnie życie wraca powoli: 2 grudnia 1945 r. w sali przy ul. Częstochowskiej 7 odbywają się pierwsze zawody tenisa stołowego.

  10. lata 50.ok. 66,1 tys. mieszkańców w 1955 r.

    Pierwsze osiedla

    W 1957 r. zaczyna się budowa osiedli po lewej stronie Prosny: Kaliniec, Serbinów, Korczak, Widok i Dobrzec. Wcześniej, w 1950 r., kręcono w Kaliszu film „Dwie brygady”.

  11. lata 60.ok. 70 tys. mieszkańców w 1960 r.

    Teatr i rock

    W maju 1961 r. odbyły się pierwsze Kaliskie Spotkania Teatralne, dziś najstarszy festiwal teatralny w Polsce. W 1969 r. Kalisz gościł Ogólnopolski Festiwal Awangardy Beatowej, pierwszy polski festiwal rockowy.

  12. Zdjęcie: ulica zimą, przycięte drzewa, rura w rozkopanym poboczu, przechodnie
    Ul. 3 Maja, lata 70. Fot. Piotr Zdrowicki. Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Panoramio przez Wikimedia Commons

    lata 70.ok. 81,5 tys. mieszkańców w 1970 r.

    Ulica 3 Maja

    Zima, przycięte drzewa i rozkopane pobocze. Miasto szybko rośnie: w 1970 r. ma ok. 81 tys. mieszkańców, dziesięć lat później prawie 99 tys.

  13. Mapa Polski z 49 województwami, województwo kaliskie zaznaczone na czerwono
    Województwo kaliskie 1975–1998 na mapie. Halibutt. Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Wikimedia Commons

    1975ok. 87,3 tys. mieszkańców w 1975 r.

    Stolica województwa

    Po reformie administracyjnej Kalisz zostaje stolicą województwa kaliskiego. Województwo przetrwało do końca 1998 r., potem podzielono je między wielkopolskie, łódzkie i dolnośląskie.

  14. Zdjęcie: nowy blok i rozkopany chodnik przy ul. Serbinowskiej, koniec lat 70.
    Ul. Serbinowska i Ostrowska, koniec lat 70. Fot. Piotr Zdrowicki. Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Panoramio przez Wikimedia Commons

    koniec lat 70.ok. 98,9 tys. mieszkańców w 1980 r.

    Bloki

    Nowy blok przy ul. Serbinowskiej, chodnik jeszcze rozkopany. W 1976 r. do miasta dochodzą Winiary, Nosków, Szczypiorno i Rajsków, a Kalisz ma już 53 km².

  15. lata 80.ok. 98,9 tys. mieszkańców w 1980 r.

    Finał Pucharu Polski

    24 czerwca 1981 r. na stadionie Calisii rozegrano finał Pucharu Polski: Legia Warszawa pokonała Pogoń Szczecin 1:0 po dogrywce. W 1986 r. do miasta dołączono część Dobrca.

  16. 2000110 104 mieszkańców w 2000 r.

    Najwięcej w historii

    110 104 mieszkańców, więcej niż kiedykolwiek wcześniej i później. Do miasta dochodzą Sulisławice i Dobrzec, powierzchnia rośnie do prawie 70 km².

  17. Zdjęcie: wysokie bloki wśród drzew, ulica, w oddali kolejne osiedle
    Kaliniec, 2005. Wydra666 (polska Wikipedia). Licencja: domena publiczna. Źródło: Wikimedia Commons

    2005108 841 mieszkańców w 2005 r.

    Kaliniec

    Bloki Kalińca, w oddali osiedle Asnyka. Nazwy Kalińca i Serbinowa wzięto z „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej: tak w powieści nazywają się Kalisz i Russów.

  18. Zdjęcie: panorama miasta, na pierwszym planie drzewa, dalej domy i bloki
    Panorama Kalisza, 2006. Wydra666 (polska Wikipedia). Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Wikimedia Commons

    2006108 477 mieszkańców w 2006 r.

    Zieleń i bloki

    Panorama miasta: drzewa, kamienice i bloki w jednym kadrze. Kalisz ma 69,4 km², prawie tyle co dziś.

  19. Zdjęcie: narożna kamienica na skrzyżowaniu, brukowana ulica, zaparkowane auta
    Ul. Śródmiejska i Złota, 2011. Danuta B. (fotopolska.eu). Licencja: CC BY-SA 3.0. Źródło: Wikimedia Commons

    2011105 122 mieszkańców w 2011 r.

    Stare Miasto

    Róg Śródmiejskiej i Złotej, kilka kroków od Rynku. Większość kamienic w centrum zbudowano na nowo po zniszczeniach z 1914 r.

  20. Zdjęcie z góry: kolorowe kamienice przy Rynku, parasole ogródków, czerwone dachy
    Widok na Kalisz z wieży ratusza, 2015. Czesio99. Licencja: CC BY-SA 4.0. Źródło: Wikimedia Commons

    2015102 808 mieszkańców w 2015 r.

    Z wieży ratusza

    Widok z wieży ratusza na kamienice Głównego Rynku i dachy Starego Miasta. Obecny ratusz zbudowano w latach 1920–1924 według projektu Sylwestra Pajzderskiego.

  21. Zdjęcie: nowoczesna trybuna stadionu pod srebrnym dachem, przed nią plac
    Stadion Miejski, 2018. Peżot. Licencja: CC BY-SA 4.0. Źródło: Wikimedia Commons

    2018100 975 mieszkańców w 2018 r.

    Nowy stadion

    Stadion Calisii z końca lat 50. przebudowywano od 2011 do 2017 r. Nowy Stadion Miejski otwarto 10 marca 2018 r. meczem KKS 1925 Kalisz z Bałtykiem Gdynia.

  22. Zdjęcie: rozkopany plac przed kamienicami, sterty płyt i maszyny budowlane
    Główny Rynek, kwiecień 2023. Kapsuglan. Licencja: CC BY-SA 4.0. Źródło: Wikimedia Commons

    202393 137 mieszkańców w 2023 r.

    Rynek w przebudowie

    Kwiecień 2023 r.: Główny Rynek rozkopany, leżą nowe kamienne płyty. Wcześniej, w latach 2016–2017, archeolodzy badali tu ziemię pod płytą Rynku.

  23. Zdjęcie: biały ratusz z wieżą zegarową na jasnym placu, latarnie i drzewa
    Główny Rynek z ratuszem, 2024. Peżot. Licencja: CC BY-SA 4.0. Źródło: Wikimedia Commons

    202491 963 mieszkańców w 2024 r.

    Dziś

    Główny Rynek po przebudowie, z ratuszem pośrodku. Kalisz ma dziś mniej mieszkańców niż w 1980 r.

Całe miasto z góry, 2004–2025Jak zmieniała się Twoja okolica?Znajdź swoją ulicę na zdjęciach lotniczych z 8 lat i porównaj suwakiem „wtedy” i „dziś”.

Skąd zdjęcia, opisy i liczby

  • Zdjęcia: przy każdym autor, licencja i źródło. Ryciny, pocztówki i afisz pochodzą ze zbiorów Polony (Biblioteka Narodowa), zdjęcie z 1921 r. z Narodowego Archiwum Cyfrowego, wszystkie w domenie publicznej. Nowsze zdjęcia udostępnili ich autorzy w Wikimedia Commons na licencjach CC BY-SA 3.0 i 4.0 albo jako domenę publiczną. Zdjęcia pomniejszyliśmy, a skany pocztówek przycięliśmy do samej kartki; poza tym są bez zmian.
  • Opisy: własnymi słowami, na podstawie polskiej Wikipedii: hasłaKalisz,Ratusz w Kaliszu,Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego,Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie,Kaliskie Spotkania Teatralne,Stadion Miejski w Kaliszu iWojewództwo kaliskie; afisz z 1945 r. opisany z samego afisza.
  • Mieszkańcy od 1995 r.: GUS, Bank Danych Lokalnych (stan na 31 grudnia, CC BY 4.0). Wcześniej: zestawienie w polskiej Wikipedii (hasło „Kalisz”, na podstawie GUS i „Dziejów Kalisza”); przy liczbach przybliżonych piszemy „ok.”. Rok zdjęcia i rok liczby mieszkańców podajemy osobno: przy karcie stoi liczba z najbliższego roku, dla którego ją mamy. Z lat 1916–1938 nie mamy żadnej, kreska przerywana na wykresie to lata bez danych.
  • Czego brakuje: zdjęć z lat 50., 60. i 80. na wolnej licencji. Na razie te lata opisujemy samym tekstem.
Napisz do nas
Czego dotyczy wiadomość?

Nie prosimy o dane kontaktowe, więc nie wpisuj nazwiska, telefonu ani e-maila. Czytamy każdą wiadomość. Jak chronimy dane

Kalisz albo gmina powiatu
Kaliszmiasto na prawach powiatu91,1 tys. mieszkańców

Gminy powiatu kaliskiego

Blizanówgmina wiejska10,1 tys. mieszkańcówBrzezinygmina wiejska5,7 tys. mieszkańcówCeków-Koloniagmina wiejska4,7 tys. mieszkańcówGodziesze Wielkiegmina wiejska10,3 tys. mieszkańcówKoźminekgmina miejsko-wiejska7,3 tys. mieszkańcówLiskówgmina wiejska5 tys. mieszkańcówMycielingmina wiejska4,6 tys. mieszkańcówOpatówekgmina miejsko-wiejska10,6 tys. mieszkańcówStawiszyngmina miejsko-wiejska6,5 tys. mieszkańcówSzczytnikigmina wiejska7,5 tys. mieszkańcówŻelazkówgmina wiejska9,6 tys. mieszkańców

Każda gmina ma własną stronę z danymi i własny adres, który można komuś wysłać. Liczba mieszkańców według GUS (Bank Danych Lokalnych).